Main Menu

Assign modules on offcanvas module position to make them visible in the sidebar.

Our school

3 maja 1791 roku Sejm Czteroletni uchwalił Ustawę Rządową – pierwszą polską konstytucję. Był to drugi tego typu akt prawny na świecie (po Konstytucji Stanów Zjednoczonych) i pierwszy w Europie.

Konstytucja przygotowana została przede wszystkim przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, Ignacego Potockiego i Hugo Kołłątaja.

Konstytucję 3 Maja poprzedzały ustawy z 1791 roku, uznane za integralną jej część. Pierwszą z nich była ustawa z 24 marca zatytułowana: O reorganizacji sejmików, druga z 18 kwietnia: Miasta nasze królewskie wolne w państwach Rzeczypospolitej – regulowała sprawy mieszczan i ustroju miast.

Do najważniejszych zmian jakie Konstytucja 3 maja wnosiła do polskiego systemu politycznego można zaliczyć:

  • pozostawienie ustroju stanowego, jednak z wyraźnie osłabioną pozycją magnaterii,
  • usunięcie z sejmików ziemskich szlachty nie posiadającej majątków ziemskich tzw. gołotę,
  • cenzus szlacheckiego urodzenia został ograniczony w prawie wyborczym przez dodanie cenzusu – posiadania.

Ponadto mieszczaństwu umożliwiono nobilitację, m.in. z tytułu nabycia majątków ziemskich i zasług dla kraju. Ogółowi mieszczan w miastach królewskich, ogłoszonych jako „wolne”, zapewniono wolności osobiste, prawo sprawowania urzędów, potwierdzono opiekę władzy państwowej nad mieszkańcami kraju pochodzenia żydowskiego.
Najmniej zmian wprowadzono w położeniu chłopów, którym utrzymano poddaństwo, wolność osobistą otrzymali tylko przybysze z zagranicy. Pewną formą opieki prawnej nad tą grupą ludności był zapis w Konstytucji, w którym stwierdzono, że na ogół chłopów rozciągnięto „opiekę prawa i rządu krajowego”.
Konstytucja 3 Maja zniosła podział Rzeczypospolitej na Koronę i Litwę, likwidując istniejące w obu państwach odrębne instytucje i urzędy centralne. Naczelnym organem nowego państwa pozostawał Sejm, któremu zapewniono pełnię władzy ustawodawczej, prawo stanowienia budżetu i podatków, daleko idącą kontrolę rządu. Sejm miał być złożony z 204 posłów, wybieranych na sejmikach przez szlachtę posesjonatów oraz 24 tzw. plenipotentów miast, z ograniczonym głosem doradczym. Zmniejszono rolę Senatu, usunięto zasadę liberum veto i zakazano konfederacji. Zniesiono elekcyjny wybór króla, w zamian wprowadzając zasadę dziedziczenia tronu (w dynastii saskiej) i osobistej odpowiedzialności monarchy.
Wzmocnieniu uległ rząd (z królem, jako przewodniczącym Straży Praw na czele) oraz administracja państwowa. Akty królewskie wymagały kontrasygnaty jednego z ministrów, którzy od tej pory mieli odpowiadać za naruszenie prawa przed sądem sejmowym, a za kierunek polityki rządu – przed królem i Sejmem. Dodatkowo w gestii króla i Straży Praw pozostawały komisje wielkie (ministerstwa): edukacji, policji, skarbu i wojska; zarząd krajem w terenie powierzono komisjom porządkowym cywilno -wojskowym. Konstytucja poczyniła też pewne zmiany w sądownictwie szlacheckim i miejskim.
W rozdziale XI Konstytucji, poświęconym „sile zbrojnej narodowej” umieszczono zapis „Naród winien jest sobie samemu obronę od napaści i dla przestrzegania całości swojej. Wszyscy przeto obywatele są obrońcami całości i swobód narodowych. Wojsko nic innego nie jest, tylko wyciągnięta siła obronna i porządna z ogólnej siły narodu”.
W zamierzeniu części jej twórców miała stanowić punkt wyjścia dla dalszych przemian ekonomiczno-społecznych i politycznych. Została jednak obalona w połowie 1792 r. w wyniku działalności konfederacji targowickiej i przegranej wojny z Rosją.
Postanowienia konstytucji i jej przesłanie urosły do rangi symbolu narodowego. Dzisiaj z dumą wracamy do jej szlachetnych i uniwersalnych wartości.

wojsko-poskie.pl

Back to top